Z każdym rokiem coraz więcej spraw rozpatrywanych przez sądy to sprawy o rozwód. Nie zawsze jednak są powszechnie znane warunki jakie musza być spełnione, by rozwód mógł być orzeczony. Przesłanki rozwodu reguluje art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Zanim omówię przesłanki rozwodu, to wskażę czym jest rozwód. Rozwód należy zdefiniować jako sposób rozwiązania małżeństwa przez Sąd na żądanie jednego lub obojga małżonków. Polskie prawo stoi na zasadzie trwałości związku małżeńskiego, której to zasady nie należy mylić z nierozerwalnością związku. W tym kontekście rozwód może zostać orzeczony jedynie w sytuacji spełnienia przesłanek dopuszczalności rozwodu. Można je podzielić na pozytywne i negatywne przesłanki.
Zgodnie z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
Sąd orzeknie rozwód:
§ 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.
Sąd odmówi orzeczenia rozwodu:
§ 2. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
§ 3. Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Przesłanki pozytywne rozwodu
Sąd bada z urzędu czy zachodzą pozytywne przesłanki rozwodu tj. czy nastąpił trwały i zupełny rozpad pożycia małżeńskiego.
Zupełny rozkład pożycia oznacza ustanie między małżonkami:
- więzi gospodarczej (zaprzestanie wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego),
- więzi fizycznej/cielesnej (zaprzestanie pożycia intymnego),
- więzi duchowej/emocjonalnej (małżonkowie nie darzą się już wzajemnie miłością).
Zachowanie co najmniej jednej z więzi, np. gospodarczej, sprawia, że nie można mówić o pozytywnej przesłance orzeczenia rozwodu.
Do orzeczenia rozwodu nie jest wystarczające wykazanie zupełności rozkładu pożycia. Należy również udowodnić, że rozkład ten ma charakter trwały. Wspomniana trwałość rozkładu pożycia małżeńskiego nie jest ujęta prawnie w żadne ramy czasowe. Nie ma zatem żadnej definicji mówiącej o tym, od którego momentu zanik więzi między małżonkami przestaje być tymczasowy. Sąd orzekając rozwód musi mieć pewność, że więzi między małżonkami są nie do odratowania, a brak wspólnych płaszczyzn, na których funkcjonuje związek małżeński, trwa od pewnego czasu. Praktyka pokazuje, że rozkład pożycia powinien trwać minimum kilka miesięcy. Jednak każda sprawa wymaga odrębnej, indywidualnej analizy i w zależności od sytuacji danych małżonków, okres rozkładu pożycia, który pozwoli sądowi zadecydować o ewentualnej trwałości, może być krótszy lub dłuższy.
Przesłanki negatywne rozwodu
Przesłanki negatywne rozwodu, to przesłanki których wystąpienie powoduje, że sąd nie orzeknie rozwodu pomimo wystąpienia pozytywnych przesłanek tj. nastąpienia trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Rozwód nie zostanie orzeczony, jeżeli:
- w jego wyniku miałoby ucierpieć dobro wspólnych dzieci,
- byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
- żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W przypadku, gdy wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, sąd nie orzeknie rozwodu. Przesłanka ta ma charakter bezwzględny. Ustalając dobro małoletnich dzieci, sąd bierze pod uwagę:
- czy rozwód nie wpłynie na osłabienia więzi dzieci z małżonkiem, z którym nie zamieszkają,
- orzeczenie rozwodu doprowadzi do zmniejszenia możliwości zaspokajania potrzeb materialnych dzieci,
- orzeczenie rozwodu pogłębi konflikt rodziców w zakresie wychowywania dzieci.
Sąd rozpoznający sprawę o rozwód uwzględnia w tym kontekście w szczególności wiek dzieci, ich dotychczasowe stosunki z rodzicami, jak również stan zdrowia i stopień wrażliwości dzieci. Stanowisko doktryny i orzecznictwa wskazuje jednocześnie na konieczność uwzględnienia faktu, iż dobro dzieci przemawia za tym, by wychowywały się one w trwałej i dobrze funkcjonującej rodzinie, jednak, jeżeli sąd stwierdzi, że orzeczenie rozwodu nie naruszy dobra dziecka w większym stopniu niż istniejący zupełny i trwały rozkład pożycia rodziców, to powinien wydać wyrok orzekający rozwód.
Kolejną negatywna przesłanką rozwodu jest sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego to szerokie pojęcie, obejmujące normy moralne i etyczne, uznawane przez społeczeństwo. Rola zasad współżycia społecznego polega na synchronizowaniu przepisów prawa z nakazami moralności i obyczajów. Mają one za zadanie niejako uelastycznienie prawa i rozciągnięcie możliwych przypadków odmowy orzeczenia rozwodu na inne sytuacje niż dobro wspólnych małoletnich dzieci. Przykładowo, sąd może odmówić rozwodu, jeśli miałby on skutkować rażącą krzywdą dla chorego małżonka wymagającego opieki. Co istotne, nie chodzi o chorobę wywołaną przez samego małżonka, np. alkoholizm, uzależnienie od hazardu itp. Podobnie, odmowa rozwodu może wystąpić, jeśli jeden z małżonków sprzeciwia się z powodów religijnych lub moralnych.
Artykuł 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wskazujący, że rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, nie ustanawia bezwzględnej przesłanki wyłączającej orzeczenie rozwodu. Przepis ten przewiduje od tej zasady dwa odstępstwa: jeżeli drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo gdy odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Odmowa małżonka niewinnego rozkładu pożycia jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, gdy np. małżonek winny pozostaje w związku z nowym partnerem i ma lub spodziewa się dziecka. Zgoda na rozwód musi istnieć w momencie wyrokowania, nie wystarcza wyrażenie zgody na rozwód w toku procesu, gdy następnie zgoda ta została cofnięta. Zgoda na rozwód może być cofnięta w każdej chwili przed zamknięciem rozprawy, w tym również w II instancji.
Rozwód to trudny i delikatny temat, który dotyka wiele małżeństw w Polsce. Kiedy między małżonkami nie układa się dobrze, często pojawia się pytanie o możliwość rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Aby sąd mógł orzec rozwód musi poznać powody do rozwodu tzn. że muszą być spełnione pozytywne przesłanki rozwodu i jednocześnie nie mogą występować przesłanki negatywne. Dlatego zanim zostanie podjęta decyzja o wniesieniu pozwu o rozwód należy rozważyć czy w konkretnej sprawie istnieją przesłanki do orzeczenia rozwodu oraz czy nie istnieje żadna przeszkoda aby sąd mógł orzec rozwód.
Sporządziła: r.pr. Natalia Gagat
